RUS
SMARTNEWS.KZ басылымының хабарлауынша, Салтанат Нүкенованың өліміне қатысты іс бойынша жәбірленуші тараптың мүддесін қорғаған белгілі заңгер, Республикалық адвокаттар алқасы төрағасының орынбасары Игорь Вранчев Jibek Joly телеарнасының «Новое время» бағдарламасына берген эксклюзивті сұхбатында сот процестерінің жариялылығы, отбасылық зорлық-зомбылықпен күресу туралы заң және алқабилер сотының тиімділігі туралы ойларын айтты.
Адвокат өз сөзінде ел арасында «Салтанат заңы» атанып кеткен жаңа тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күресу туралы заң жобасының қабылдануы әйелдерді қаншалықты қорғап, елдегі ушыққан жағдайды өзгертуге қалай әсер ете алатыны туралы ой бөлісті.
– Мен ешбір заң құқықтардың сақталуы мен қорғалуына толық кепілдік бере алмайды деп есептеймін, бірақ мұндай заңның қабылдануы – уақыт талабы. Иә, бұл саланы жақсартудың белгілі бір беталыстары сөзсіз болады деп ойлаймын.
Процессуалдық қиындықтар сонша, бұл істер көбіне татуласумен аяқталды, бұл полиция үшін да қиын болды. Бұл тіпті қиындық емес, бұл қалыпты жағдай. Мәселен, бүгін олар істі тіркеді, заңды келешегі бар сияқты, ерлі-зайыптылар арасында татуласу орын алды, сәйкесінше арыз кері қайтарылады. Қазір тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты істер ауыр болып, аса ауыр қылмыс санатына жататын жағдай қалыптасты. Бірақ бұл негіздердің бірі, егер факті орын алған болса, арыз жазылып, оның шеңберінде денені ұрып-соғу жағдайы болса, иә, сотқа дейінгі сатыда татуласу мүмкіндігі қазірдің өзінде алынып тасталды, - дейді адвокат.
Сондай-ақ Игорь Вранчев 24 жылға бас бостандығынан айырылған Қуандық Бишімбаевтың ісі әлеуметтік желіде ашық жариялануы, істің қоғамда аса танымал болып, талқыға түсуі дұрыс үрдіс деген пікір білдірді.
– Бұл үрдісті дұрыс деп есептеймін және бұл жерде, ең алдымен, Жоғарғы Сотқа осындай қадам жасағаны үшін алғысымды айтпай кете алмаймын. Меніңше, бұл бұрын-соңды болмаған шешім. Бұл шешім, ең алдымен, сотқа да, алқабилерге де қысымды жоюға байланысты болды. Өйткені біз белгілі бір санаттағы істерде не қаржылық, не саяси ықпалы бар адамдар айыпталған жағдайда, қоғамды таң қалдыратындай адам сотқа тартылған бастапқы іс-әрекет қайта жіктелді, не ең төмен жаза тағайындалды, және менің ойымша, дәл осы жағдайда Жоғарғы сот бұл жағымсыз әсерлерден барлығын ескеріп шешім қабылдап, оны жария түрде жасады. Бұл қажет пе, жоқ па деген мәселеге келсек, менің ойымша, қажет. Осы істі мысалға алсақ, ортада және соңында жауап алынған куәгерлер өздеріне дейін сұралған куәгерлердің жауаптарынан хабардар болғаны байқалады.
Ал бұл іске кедергі келтірмеді. Себебі сотта жауап алудың өз тәртібі бар. Бір адамнан куәгер ретінде жауап алынады, содан кейін басқа адам сұралады. Ал кейін жауап алынған куәгер өзіне дейін берген жауаптар туралы білмейді деп шамаланады. Өйткені ол бұл жағдайды реттей алады және сотталушыны қорғайтын немесе болашақта куәгердің өзін жауапқа тарту мүмкіндігін жоққа шығаратын айғақтарды бере алады, - дейді Игорь Вранчев.
Өз сұхбатында адвокат алқабилер сотының классикалық үлгісін қолдайтынын айта кетті.
– Көптеген әріптестерім сияқты алқабилермен сот талқылауының классикалық үлгісін жақтаймын. Яғни, классикалық үлгіде алқабилердің кеңесу бөлмесінде іс бойынша төрағалық етушінің сырттан ешқандай бақылауынсыз өз бетінше шешім қабылдауы көзделеді. Біз азаматтарымыздың біліксіздігі туралы айта алмаймыз, өйткені, керісінше, еліміздің бүкіл даму жолы біздің азаматтарымыз жеткілікті білікті, жеткілікті білімді және жеткілікті сауатты екенін көрсетеді.
Сондай-ақ заңгер елдегі сот толыққанды тәуелсіз болғанша алқабилердің қатысуымен өтетін соттар мейілінше әділ өтеді деген пікірге тоқтады.
– Мен солай деп ойлаймын. Сондай-ақ кез келген судьяның элементтері бар, біз оларға сол құқық қорғау органдарының немесе жоғары тұрған сот басшылығының қалай әсер ететінін білеміз. Сондықтан, соттарымыз толық тәуелсіз болғанша, Құдай қаласа, біздің сот ешбір ықпалға тәуелсіз деп айтатын уақыт келер. Егер сот отырысы алқабилердің қатысуымен өтетін болса, азаматтардың өздеріне жеткізілген материалдарды объективті түрде басшылыққа ала отырып, өз бетінше шешім қабылдауына мүмкіндік беру қажет. Қазіргі тәртіпте 10 адамның тіпті кәсіби судьямен салыстырғанда қате немесе теріс шешім қабылдай алады деп айтуға болмайды. Сондықтан біз адамдарға сеніп, сот төрелігін жүзеге асыруға мүмкіндік беруіміз керек, - деп жауап берді Игорь Вранчев.