«Болашақ» стипендиясы мен «Ғылыми тағылымдама» бағдарламаларына жаңа өзгерістер енгізілді
Ғылыми стипендиялар саны екі есе азайды, бірақ сапа артты.
SMARTNEWS.KZ басылымының хабарлауынша, Қазақстанның «Болашақ» халықаралық стипендиясы мен «Ғылыми тағылымдамалар» бағдарламаларына бірнеше маңызды жаңарту енгізіліп, білім беру сапасын арттыру, ғылыми бағыттарды қолдау және байқау әдістемесін жетілдіру көзделді.
Енді «Болашақ» стипендиясына үміткерлер екі кезең бойынша іріктеледі: бірінші турда белгілі бір балл жинағандар ғана екінші кезеңге өтеді. Сонымен қатар, шетелдік университеттер үшін жаңа талаптар белгіленді – тек QS University Rankings халықаралық рейтингінде ТОП-100 орын алған оқу орындары қарастырылады. Жаратылыстану-техникалық бағыттағы стипендиялардың үлесі 2022 жылы 59,2%-дан 2025 жылы 69,6%-ға дейін артты, бұл ғылым мен техника саласындағы кадрларды қолдауға бағытталған қадам болып саналады.
Мемлекеттік қызметшілер үшін магистратура бағыты бойынша стипендия алу тәртібі де нақты белгіленді. 2025 жылы осы санаттағы 18 үміткерге стипендия берілді. Тілдік курстар Қазақстанда 12 айға жоспарланған, үміткерлер кемінде 3 жыл мемлекеттік немесе дипломатиялық қызметте еңбек өтіліне ие болуы керек, ал қосымша архивтік құжаттар талап етілмейді. Әңгімелесу комиссиясына ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің қызметкерлері кіреді.
Сондай-ақ, бағдарламаның «Бакалавриат» бағыты енгізіліп, соңғы үш жылда халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалардың жеңімпаздары ғана қатыса алады. Бұл бағыт мектеп түлектері арасындағы болашағы зор таланттарды қолдауға, сондай-ақ «ақыл-ойдың кету» тәуекелін азайтуға арналған. 2025 жылы осы бағыт бойынша 20 стипендия бөлу жоспарланған.
«Ғылыми тағылымдамалар» бағдарламасында да іріктеу тәртібі күшейтілді. 2025 жылы 54 адам немесе өтінімдердің 11,8%-ы бірінші турдан өтпей қалды. Стипендия саны 500-ден 250-ге дейін қысқарды, қалған стипендиялар «Болашақ» бағдарламасына қайта бөлінді. Шетелдік жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында 250 ғалым тағылымдамадан өтті. Жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдар үшін жаңа критерийлер енгізілді: университеттер үшін QS University Rankings by Subject ТОП-100, ғылыми ұйымдар үшін Scimago Institutions Rankings үздік 1000.
Ғылыми тағылымдамалар бойынша жаратылыстану-техникалық бағыттағы стипендия үлесі 46%-дан 72,4%-ға дейін артты. Үміткерлерден Web of Science немесе Scopus-та кемінде бір мақала немесе шолу, ҚР БҒМ деңгейіндегі басылымдарда жарияланым немесе Derwent Innovations Index патент талап етіледі. Сонымен қатар, орыс тілінде ғылыми тағылымдамадан өту мүмкіндігі шетелде ресми тіл болмаған елдерде алынып тасталды, үміткерлердің жасы бойынша шектеу енгізілді – көпшілік үшін 59 жас, әйелдер үшін 57 жас. Бір орынға конкурстық коэффициент 1,8-ге тең болды.
Бағдарламаның басым ғылыми бағыттары Қазақстан Үкіметі жанындағы Жоғары ғылыми-техникалық комиссияның приоритеттеріне сәйкес анықталды: экология және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, энергия, жаңа материалдар мен көлік, өндірістік және цифрлық технологиялар, елдің зияткерлік әлеуетін дамыту, өмір және денсаулық ғылымдары, агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамыту, ұлттық қауіпсіздік пен қорғаныс, биологиялық қауіпсіздік.