Жер сатылымы немесе тендерлік миллиондар? Алимов ісінің басты сұрағы
Елестетіңіз: тыныш кабинет, көз клиникасында пациенттер көріністі айқын көруге тырысып жүр, ал сыртта миллион теңгелер, қарыздар мен сот интригалары араласқан күрделі оқиға өрбіп жатыр. 67 жастағы Ержан Алимов «Оптимед» клиникасының директоры, 1997 жылдан бері офтальмология саласында қызмет еткен тәжірибелі маман, кәсіпкер Бақытжан Бектеновке қарсы сотта.
2020 жылы берілген 30 миллион теңгелік қарыз бес жылдық күрделі әңгімеге айналды: шоттардың бұғатталуы, жалған ордерлер, сараптамалар және Алимовтың екі инстанцияда жеңілгеннен кейін берген кассациялық шағымы. Бірақ заң құжаттарының астарында басты сұрақ тұр: қарапайым клиника директорының «достық қарыздар» үшін мұндай үлкен сомасы қайдан шықты? Ал соттар неге айқын сәйкессіздіктерді байқамайды? Smartnews.kz тереңірек зерделеп, тіркеулер, тендерлер мен куәліктер арқылы медициналық бизнестің артындағы шынайылықты ашуға тырысты.
Барлығы қалай басталды
2020 жылғы қыркүйекте Алимов жеке кәсіпкер «Бектеновке» 30 миллион теңге қарызға берген. 2021 жылы тараптар Астананың Алматы аудандық сотында медиативтік келісім жасады: 30 млн + 300 мың теңгені заңгерлік қызмет үшін жылдың соңына дейін қайтару. Алимов мәлімдегендей, қаражат сол күйі түспеген. 2024 жылы ол атқарушылық парақшаны алды, Бектеновтың шоттары мен мүлкін бұғаттап, шет елге шығуын шектеді. Бектенов бұл әрекетті экономикалық террор деп атады.
Бектеновтың Тараздағы жеңісі
2025 жылғы шілдеде Тараз қалалық соты қарыз толық өтелді деп шешті. Себеп – 2022 жылғы наурыздан маусымға дейін Бектеновтың шотынан Алимовқа 30 миллион теңге аударылған. 2024 жылғы қарашада медиативтік келісімге тікелей сілтеме арқылы қосымша 300 мың теңге түсті. 2025 жылғы қарашада Жамбыл облыстық соты шешімді күшінде қалдырды. Апелляциялық сотта судьялар Алимовтан: «Мұндай қарыздар үшін қаражатыңыз қайдан шықты?» деп сұрады. Алимов жер сатумен айналыстым деп жауап берді. Бірақ Таразда оны ең алдымен «Оптимед» клиникасының директоры ретінде таниды – клиника жылдар бойы әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының офтальмологиялық қызметтерге арналған ірі тендерлерін ұтып келеді. Отырыс кейінге шегерілді, Бектеновтің жағы толық тыңдалмады, Алимовтың өкілдері журналистер мен камераларды кіргізбеуді талап етті. Соңында сот Бектеновтің жағында шешім шығарды.
Жамбыл облыстық соты / yandex.kz/map
Алимовтың кассациялық талаптары
Алимов кассациялық шағым түсіріп, Тараз соттарының екі шешімін де күшін жоюды талап етеді. Негізгі аргументтері:
2022 жылғы аударымдар «досқа ақысыз көмек» және «басқа ақысыз аударымдар» ретінде жүргізілген – қарызды немесе сотты көрсету жоқ. Бұл Азаматтық кодекс бойынша төлем емес.
300 мың теңге тек 2024 жылы түскен – атқарушылық өндірістен кейін. Алимовтың ойынша, бұл ескі аударымдарды медиативтік келісіммен жасанды байланыстыру талпынысы. 5 қаңтар 2022 жылғы түгендеу ордері сол 30 миллион теңгеге арналған – басқа қарызға байланысты болғаны айтылған.
Сондай-ақ, Астанадағы Алимовқа қатысты басқа талап (109 млн) бойынша сот: ақша берілгені туралы дәлел жоқ. Алимов Тараз соттарының преюдиция ережесін бұзғанын, бұрын анықталған фактілерді қайта қарауға құқығы болмағанын айтады.
Басты сұрақ
Жеке көз клиникасының директоры «достық қарыздарға» ондаған миллион теңгені қайдан алған? «Оптимед» 1997 жылдан бері жұмыс істеп келеді әрі жыл сайын миллион теңгеге мемлекеттік тапсырыстар алады. Алимов жер сатуды айтады, бірақ бұл үшін құжаттар немесе ашық растамалар жоқ.
Қолхат – қысыммен жасалған ба?
Бектенов мәлімдегендей, Алимов ұсынған 2022 жылғы 5 қаңтардағы 30 миллион теңгелік түгендеу ордері жаңа қарызды растамайды. Бұл құжат формалды түрде Алимовтың сұрауы бойынша жасалған, бұрынғы төлемдердің толық өтелмегенін көрсету үшін кепілдік ретінде қолданылған. Сол күні ақша фактілі түрде берілмеген – тек міндеттемелерді ресми растау үшін қағаз дайындалған. Бектеновтың есепшісі ордерді дайындаған, мөр басылған және Алимовқа тапсырылған.
Сондықтан Бектенов ордерді жаңа қарыз немесе қосымша 30 миллионның берілуі деп қабылдауды дұрыс емес деп санайды. Оның түсінігінде бұл – келіссөздер аясында техникалық құжат, қаржылық операция емес. Алимовтың дәлел базасының көп бөлігі ақша қозғалысына емес, формальды құжаттарға сүйенеді, ал олардың мазмұны мен мақсаты кейінгі уақыттағы түсіндірумен беріледі.
Алдағы әрекет
Кассациялық сот Бектеновтың жеңісін күшінде қалдыру немесе бәрін қайта қарау туралы шешуі тиіс. Егер Алимов жеңсе – Бектенов қайтадан қарызға ілікті, шоттар мен мүлікке бұғаттаулы. Егер жеңілмесе – сұрақ қалады: неге жүйе бұл дауды ұзақ жылдар бойы созуға мүмкіндік берді, айқын сәйкессіздіктерді елемеді? Жауап әзірге жоқ, бірақ Тараз бен Астанада адамдар бұл жай қарыз емес деп сыбырлап жүр. Бұл – билік, ақша және бірдей адамдардың жылдар бойы сот арқылы бірдей миллиондарды айналдыру оқиғасы.