«Отбасы банктен» басқа жол жоқ: Нарықтық ипотека халықтың көбіне қолжетімсіз болмақ
Қарашадан бастап Қазақстанда ипотека алу тіпті қиындай түсуі мүмкін.
SMARTNEWS.KZ басылымының хабарлауынша, сарапшылар мұны базалық мөлшерлеменің 18% деңгейінде қалуымен және жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің шекті деңгейінің 25%-дан 20%-ға төмендеуімен байланыстырып отыр.
Қазақстан Қаржыгерлер қауымдастығы түсіндіргендей, базалық мөлшерлеме мен жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің арасындағы небәрі 2 пайыздық айырма банктердің ұзақмерзімді ипотекалық несиелерден түсетін табысын толық жаппайды. Бұл айырма банктердің тәуекелдерін, операциялық шығындарын және қорландыру құнын өтей алмайды. Сондықтан екінші деңгейлі банктер нарықтық ипотеканы қысқарта бастайды.
Қаржыгерлердің айтуынша, нарықтағы негізгі соққы екінші тұрғын үй нарығына тиеді. Себебі мұнда кепіл сапасының әркелкілігі, бағалау және құқықтық сараптау шығындарының жоғары болуы, сондай-ақ объектілердің сатылымдағы өтімділігі төмендігі байқалады. Мұндай жағдайда банктер несиелеуді шектеп, тек жоғары табысты, тәуекелі аз клиенттерге несие ұсынады.
— Қазір нарықтық ипотека тек премиум клиенттерге ғана қызық болуы мүмкін: табысы жоғары, бастапқы жарнасы қомақты, несие тарихы мінсіз азаматтар. Ал көпшілікке тек «Отбасы банк» және мемлекеттік бағдарламалар қалады, — дейді Қаржыгерлер қауымдастығының өкілдері.
Ұйымның дерегінше, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында «Отбасы банкінің» үлесі нарықтың 69%-ына жеткен. Бұл тұрғын үй нарығының құрылымдық тәуелділігін көрсетеді — яғни, банктер емес, мемлекеттік институттар тұрғын үй қаржыландыруын ұстап тұр.
Қаржыгерлер қауымдастығының болжамынша, 2026 жылы базалық мөлшерлеме мен 20%-дық жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің шегі сақталса, коммерциялық ипотека тек жоғары табысты және жалақы клиенттеріне, сондай-ақ қысқа мерзімді немесе қайта қаржыландыру сегменттерінде ғана қалуы мүмкін.
Керісінше, жаппай сегмент «Отбасы банк» пен «Наурыз», «Наурыз-Жұмыскер», «Әскери баспана» сияқты мемлекеттік бағдарламалар арқылы ғана тұрғын үйге қол жеткізе алады.
Бұған дейін үкімет қолжетімді тұрғын үйді арттыру мақсатында осы бағдарламалар арқылы несиелеу көлемін 500 млрд теңгеге дейін ұлғайтатынын хабарлаған болатын.
Материал авторы
