RUS
SMARTNEWS.KZ басылымының хабарлауынша, 2025 жылдың маусымында Ресейдің мұнай-газдан түсетін бюджет кірісі бір жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда үштен бірге қысқарып, 494,8 млрд рубльді құрады. Бұл – 2023 жылдың қаңтарынан бергі ең төменгі көрсеткіш. Бұған дейін табыс уақытша төмендегеннен кейін қайта қалпына келген болса, биыл ондай оң динамика байқалмай отыр.
Мұнай бағасының құлдырауы – тек Ресейге тән емес, жаһандық үрдіс. Соғыс, санкциялар және нарықтағы артық ұсыныс салдарынан мұнай арзандап жатыр. Тіпті Таяу Шығыстағы қақтығыстар да бағаға қатты әсер ете алған жоқ. Негізгі себеп – мұнай өндірісі сұраныстан әлдеқайда жылдам өсіп келеді. Халықаралық энергетикалық агенттіктің болжамынша, биыл күн сайынғы мұнай ұсынысы 1,8 млн баррельге артады, ал сұраныс тек 720 мың баррельге өседі.
ОПЕК+ елдері өндірісті шектеу арқылы бағаны ұстап тұруға тырысқанымен, бұл саясат кері нәтиже беріп, АҚШ пен басқа ойыншыларға нарықтағы үлесін беріп қойды. Енді олар керісінше – өндірісті ұлғайтып, американдық мұнай өндірісін шығынға батырмақ.
Ресей бюджетіндегі Brent маркалы мұнайдың 2025 жылға арналған бастапқы болжамы – 81,7 доллар еді. Алайда кейін бұл жоспар 68 долларға дейін қайта қаралды. Қазіргі баға динамикасына қарап, бұл межеге де жете алмауы мүмкін. Reuters жүргізген сарапшылар сауалнамасы бойынша Brent-тің орташа бағасы 2025 жылы 68 доллар болуы ықтимал, яғни екінші жартыжылдықта ол 65 долларға дейін түсуі тиіс.
Экономист Сергей Алексашенконың есебі бойынша, қазіргі баға деңгейінде Ресей үкіметі бюджетті орындай алады, бірақ бастапқы емес, 8,3 трлн рубльге қысқартылған жоспарды. Бұл сома бұған дейін жоспарланған 10 трлн рубльдік кіріспен салыстырғанда айтарлықтай төмен.
Сонымен қатар, үкімет кіріс жоспарын қысқартқанымен, шығын жоспарын 800 млрд рубльге ұлғайтты. Нәтижесінде, бюджет тапшылығы 3,8 трлн рубльге жетіп, ЖІӨ-нің 1,7%-ын құрауы мүмкін.
Экономикалық қауіп қайдан?
Финляндия Банкі жанындағы BOFIT институтының сарапшылары Ресей әзірге дағдарыс алдында тұр деп айта алмайды, дегенмен «қауіпсіздік жастығы» жұқара бастағанын ескертеді. Ұлттық әл-ауқат қорындағы (ФНБ) еркін қаржы – 2,8 трлн рубль, яғни тапшылықты толық жабуға жетпейді. Маусым айында қор 1,3 трлн рубльге толығып, өткен жылғы қосымша табыстың есебінен артты. Алайда бұл тек уақытша тыныс.
Кез келген сыртқы соққы – мұнай бағасының күрт төмендеуі немесе санкциялардың күшеюі – жағдайды толық экономикалық күйзеліске айналдыра алады.
2026 жылдан бастап Ресей Қаржы министрлігі ФНБ-ны толтыру ережесін өзгертуді ұсынуда: қазір мұнай бағасы 60 доллардан асқанда «артық табыс» қор жинағына түседі, ал енді бұл шекті 50 долларға дейін түсіру ұсынылды. Альфа-Банк сарапшысы Наталья Орлова бұл ереженің жаңа нұсқасы бюджет шығынын 1,5–1,6 трлн рубльге (немесе ЖІӨ-нің 0,7%-ына) қысқартуды талап ететінін айтады.
Ал егер соғыс жалғаса берсе, оның бағасы жыл сайын өсіп жатқанын ескерсек, азаматтық шығындарды қысқартпай болмайды.