RUS
SMARTNEWS.KZ басылымының хабарлауынша, Ақтөбе соты Қытай капиталына тиесілі «Ту-Ха мұнай технологиялық қызмет көрсету компаниясы» ЖШС-де болған ірі қаржылық қылмыс бойынша үкім шығарды. Тергеу екі жылдан астам, ал сот процесі алты айдан астам уақытқа созылған.
Алты адам айыпты деп танылды
Сот алдында компанияның бас есепшісі, директордың орынбасары және тағы бірнеше қызметкер жауап берді. Оларға бөтеннің мүлкін иемдену (ҚК 189-бабы) және ақшаны заңдастыру (ҚК 218-бабы) баптары бойынша айып тағылды. Қылмыстық схема 2007 жылдан 2021 жылға дейін, яғни 14 жыл бойы жұмыс істеп келген.
Барлық айыпталушылардың кінәсі дәлелденді — сот шешімі куәгерлердің айғақтары мен қаржылық сараптамаларға негізделген. Сот оларды 7 жылдан 8 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына кесті. Бір әйел сот залында қамауға алынды. Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ, тараптар апелляция беруге құқылы.
Ұрланған сома салықтан да көп болған
Журналист Виталий Красновтың дерегінше, компания 21 жыл ішінде бюджетке 4,5 млрд теңге салық төлеген, ал тергеу материалдарына сәйкес, 6,1 млрд теңге ұрланған.
«Яғни, топ-менеджмент компания тарихында төлеген салықтан да көп ақша жымқырған. Ал штатта небәрі 67 қызметкер болған — әрқайсысына шаққанда шамамен 91 млн теңгеден тиеді», — дейді журналист.
Миллиардтар қайда кеткен?
Тергеу материалдары бойынша, ұрланған қаржы мыналарға жұмсалған:
Қазақстанның әр өңірінде 16 пәтер,
8 жер телімі,
Ақтөбедегі 3 көңіл көтеру орны — соның ішінде «Юрта Парк» пен балалар орталығы «Принцесса Сабина»,
4 бизнес-класс автокөлік сатып алынған.
Сот ақпараттық қысымға да жауап берді
Іс қаралып жатқан уақытта кей БАҚ-та айыпталушылар шенеуніктерге пара берген деген мәліметтер тарады. Сот бұл хабарламаларды қорғану тәсілі және қоғамды адастыру амалы деп бағалады.
«Мұндай жарияланымдар соттың жұмысына араласу болып саналады. Азаматтарды тек ресми дереккөзге сенуге шақырамыз», — деді прокуратура өкілдері.
Схема қалай жұмыс істеген?
2004 жылы құрылған «Ту-Ха» — 100% қытай капиталы бар мұнайсервис компаниясы. Ол Ақтөбе мен Маңғыстау облыстарындағы мұнай өндіруші кәсіпорындарға қызмет көрсетіп, «Самұрық-Қазына» қорының тендерлеріне қатысқан.
Журналист Краснов ұрлық схемасын былай сипаттайды:
Компания ірі келісімшарттар алып отырған. Басшылық шығынды әдейі көбейтіп көрсеткен немесе жалған жеткізушілер құрған. Айырма сома менеджерлердің жеке шоттарына аударылған. Кейін бұл қаражат жылжымайтын мүлік пен бизнес сатып алу арқылы «тазартылған».
«Қызығы, компания ұрлықпен айналысып жүріп те табысты болып көрінген. Демек, олар бар табысты емес, тек “қаймағын” сыпырып отырған», — дейді журналист.
Тексерістен кейін табыс өсіп кеткен
Мәліметтерге қарағанда, 2019 жылы тергеу басталған соң компанияның қаржылық көрсеткіштері күрт өзгерген.
2019 жылы салық — 581 млн теңге,
2020 жылы — 452 млн теңге (–22%),
2021 жылы — 364 млн теңге (–19%).
Алайда басшылық ауысқан соң жағдай түзеліп,
2022 жылы — 668 млн теңге,
2024 жылы — 737 млн теңге төленген.
«Жаңа директор Лю Ю келгеннен кейін компания ашық жұмыс істеуге көшкен сияқты», — деп жазады Краснов.
«Ту-Ха» ісі — жылдар бойы тұрақты жұмыс істеп келген шетелдік бизнес ішінде де ауқымды ұрлық схемасы жасырын өмір сүре алғанының айқын дәлелі.
Сот үкімі шықты.