1780

Украинасыз келісім: үш алпауыт не көздейді?

АҚШ, Ресей және Қытай басшылары қараша айында бір үстел басына жиналуы мүмкін. Владимир Путин ұсынған үшжақты кездесу Украинадағы соғыстың тағдырына әсер ете ме, әлде әлемдік ықпал аймақтарын қайта бөлісу әрекетіне айнала ма?

Украинасыз келісім: үш алпауыт не көздейді?
AI / SMARTNEWS.KZ

18–19 қарашада Қытайдың Шэньчжэнь қаласында Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы ұйымының (APEC) саммиті өтеді. Осы жиын аясында Ресей президенті Владимир Путин, АҚШ басшысы Дональд Трамп және Қытай төрағасы Си Цзиньпиннің кездесуі мүмкін екені хабарланды.

Бастаманы Ресей тарапы көтерген. Ақпарат құралдарының мәліметінше, Путин бұл ұсынысты Трамппен телефон арқылы сөйлескен кезде айтқан.

Алайда үшжақты кездесудің өтетіні әзірге түпкілікті расталған жоқ. Трамп келіссөзге дайын екенін білдіргенімен, тараптар нақты формат пен күн тәртібін бекітпеген.

Украина тағдыры Киевсіз шешіле ме?

Ықтимал кездесудің ең даулы тұсы — Украинадағы соғыс мәселесі.

Мәскеу үш алпауыт мемлекеттің келіссөзін соғысты тоқтатудың дипломатиялық мүмкіндігі ретінде қарастыруы ықтимал. Алайда мұндай формат Ресейдің мүддесіне көбірек қызмет етуі мүмкін деген пікір бар.

Өйткені келіссөзге Украина мен Еуропа мемлекеттерінің қатысуы қарастырылмаған.

Киев үшін бұл — принципті мәселе. Украина басшылығы елдің аумақтық тұтастығына қатысты шешімдер өздерінің қатысуынсыз қабылданбауы тиіс деген ұстанымда.

Ресей болса, басып алған аумақтарға қатысты талаптарынан бас тартуға әзір екенін көрсеткен жоқ. Сондықтан үш ел басшылары қандай да бір ортақ мәмілеге келген күннің өзінде, оны Украинаның қабылдауы екіталай.

Трампқа бұл кездесу не үшін қажет?

Дональд Трамп үшін Украинадағы соғысты тоқтату — маңызды саяси мақсаттардың бірі.

Сурет: REUTERS/Jonathan Ernst

АҚШ-та 3 қарашада Конгреске аралық сайлау өтеді. Оның нәтижесі Трамп әкімшілігінің алдағы екі жылдағы саяси мүмкіндіктеріне тікелей әсер етеді.

Егер демократтар Конгресс палаталарының бірінде немесе екеуінде де басымдыққа ие болса, Ақ үйге саяси қысым күшеюі мүмкін. Әкімшіліктің шешімдеріне қатысты тексерулер мен парламенттік тыңдаулардың көбеюі де ықтимал.

Осындай жағдайда сыртқы саясаттағы ірі дипломатиялық жетістік Трамп үшін маңызды саяси ұпай болар еді.

Бірақ Вашингтонның Киевке қатысты ұстанымы да сұрақ туғызады. Соңғы уақытта Трамп пен Владимир Зеленский арасындағы келіспеушіліктер қайта күшейді.

Украинаның Ресей мұнай инфрақұрылымына жасаған шабуылдары, энергетикалық нарықтағы жағдай және Ресейге қатысты санкциялар екі ел арасындағы пікір қайшылығын тереңдете түсті.

Сонымен қатар Трамп үшжақты кездесудің негізгі тақырыбы Украина емес, ядролық қаруды қысқарту мәселесі болуы мүмкін екенін де мәлімдеді.

Қытай қандай ұстанымда?

Үшжақты кездесуде Қытайдың рөлі ерекше болмақ.

Бейжің бір жағынан Ресеймен стратегиялық серіктестігін сақтауға мүдделі. Екінші жағынан, АҚШ және Еуропамен экономикалық байланыстарын әлсіреткісі келмейді.

Украинадағы соғыстың ұзаққа созылуы Ресейдің Батыспен қарым-қатынасын қиындатып, Мәскеудің Қытайға экономикалық тәуелділігін арттырды.

Алайда Қытай үшін соғыстың бақылаусыз ушығуы да тиімді емес. Сондықтан Си Цзиньпиннің ықтимал келіссөздегі ұстанымы тек Ресейдің мүддесімен шектелмеуі мүмкін.

Бұдан бөлек, Тайвань мәселесі мен АҚШ–Қытай арасындағы стратегиялық бәсекелестік те екі елдің қарым-қатынасындағы маңызды фактор болып қала береді.

Жаңа Ялта ма, әлде саяси символизм бе?

Ресейдің кейбір саяси өкілдері ықтимал үшжақты кездесуді 1945 жылғы Ялта конференциясымен салыстырып жүр.

Ол кезде Иосиф Сталин, Франклин Рузвельт және Уинстон Черчилль Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына байланысты Еуропаның соғыстан кейінгі құрылысын талқылаған болатын.

Бірақ қазіргі геосаяси жағдай мүлде басқа.

Путин, Трамп және Си Цзиньпин Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар секілді ортақ жеңіске жеткен тараптар емес. Керісінше, олардың арасында да шешілмеген қайшылықтар жеткілікті.

Ресей Украинадағы соғысты жалғастырып жатыр. АҚШ пен Қытай арасында экономикалық және технологиялық бәсекелестік күшейген. Тайвань мәселесі де халықаралық қауіпсіздікке әсер ететін негізгі түйіндердің бірі болып отыр.

Сондықтан бұл кездесуді әлемді қайта бөлісу жөніндегі жаңа Ялта деп бағалау әзірге ерте.

Үш алпауыт келісімге келе ала ма?

Үшжақты кездесудің тағдыры бірнеше факторға байланысты.

Біріншіден, АҚШ-тағы аралық сайлаудың нәтижесі Трамптың саяси басымдықтарына әсер етуі мүмкін.

Екіншіден, Украинадағы майдан жағдайы мен Ресейдің әскери әрекеттері дипломатиялық келіссөздердің мазмұнын өзгертуі ықтимал.

Үшіншіден, Қытайдың мұндай форматқа қаншалықты мүдделі екені әлі толық айқындалған жоқ.

Ең бастысы, Украина өзінің аумақтық тұтастығына қатысты ұстанымынан бас тартуға дайын емес.

Үш алпауыт бір үстел басына жиналғанымен, олардың өзара келісімі соғыстың аяқталғанын білдірмейді. Өйткені Украинадағы бейбітшіліктің тағдырын Киевтің қатысуынсыз шешу қиын.

Ал Қытайдағы ықтимал кездесу шын мәнінде тарихи дипломатиялық оқиғаға айнала ма, әлде ірі державалардың кезекті саяси мәлімдемесі болып қала ма — оны алдағы апталар көрсетеді.

Материал авторы

Серік Алдан
Серік Алдан Саяси шолушы